Op de locaties binnen Cosis wordt gewerkt met een van de acht door Cosis vastgestelde basismethodieken, met het doel voorspelbaarheid in ondersteuning voor cliënten te vergroten en medewerkers meer grip te geven op hun werk.

We zien dat sommige locaties en cliëntengroepen de afgelopen jaren wat veranderd zijn. Dat roept soms de vraag op of de methodiek nog passend is. Die vraag kan lastig te beantwoorden zijn. Om deze vragen, maar ook vragen op het gebied van implementatie te beantwoorden, is eind 2022 de ‘Methodiekcommissie’ opgestart. Deze commissie volgt ontwikkelingen op gebied van de gekozen basismethodieken en op het gebied van aanvullende methodieken. Ook signaleert en adviseert de commissie op het gebied van implementatie van het werken met basismethodieken op de locaties. Dit blijft een proces wat voortdurend aandacht vraagt. 

In 2022 is Cosis Triple C gecertificeerd. Triple-C is een behandelmodel voor mensen met een verstandelijke beperking en gedragsproblemen. De drie C’s staan voor Cliënt, Coach en Competentie. Triple-C neemt niet het probleemgedrag, maar de menselijke behoeften als uitgangspunt. Doel van Triple-C is ‘het gewone leven ervaren’, met alles wat daarbij hoort: een plek waar je je veilig en thuis voelt, mensen waarop je kunt bouwen en een betekenisvolle invulling van de dag. 

De in paragraaf 3.1 beschreven methodieken gebruiken we als basis voor het opstellen van de zorgplannen. De doelen in het zorgplan worden geformuleerd aan de hand van de methodiek. Het streven is dat cliënten na zes weken in zorg te zijn een zorgplan hebben. Het zorgplan is niet ouder dan een jaar (actueel zorgplan) De afspraak is dat er binnen cluster ambulant minimaal 80% geldige zorgplannen zijn en binnen cluster KJG en wonen minimaal 85% geldige zorgplannen zijn.

In 2023 gaan we deze deelindicatoren opnieuw beoordelen. Volgens de laatste gegevens over 2022 ziet het overzicht geldige zorgplannen er per cluster er als volgt uit:

• Ambulant 74,20%
• KJG: 77,70%
• Wonen 80,60%
• Cosis breed 76,90%
  (Bron: kwartaalrapportage Q4)

Aandachtspunt voor 2022 was: Zorg ervoor dat nieuwe medewerkers ook goed weten wanneer en hoe zij moeten melden. Met name wat betreft de MIM-meldingen (melding incident medewerker) is hiervoor aandacht gevraagd in teams. 

In 2023 wil de veiligheidscommissie KJG zich richten op twee thema's: ‘agressie bij ouder/kind-huis’ en ‘seksueel grensoverschrijdend gedrag’.

Binnen cluster Ambulant wordt in 2023 onderzocht of verzwaring van de hulpvraag van Wlz-GGZ cliënten ervaren wordt en wat hierop een passend antwoord is.

Binnen cluster Wonen ligt de focus van de veiligheidscommissie in 2023 op de rubrieken ‘agressie’, ‘medicatie’ en ‘vallen’. De clusterdirecteur wordt meer dan voorheen betrokken bij besluitvorming over de uit te voeren acties. Dit laatste geldt ook voor cluster Ambulant.

Zie de bijlage voor meer cijfers rondom MIC-meldingen.

Onderzoek en meldingen aan toezichthouder

Binnen Cosis hebben we de werkwijze dat teams zelf de eerste reflecties en analyses maken van incidentmeldingen. In een aantal situaties worden deze meldingen opgeschaald naar onderzoek.  Voor een aantal situaties geldt dat Cosis hier melding van moet maken bij een toezichthouder; de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) of de toezichthouder van de gemeente. In 2022 was dat twee het geval.  In 2022 zijn in totaal 23 cases voorgelegd aan het team Incidentonderzoekers. De verdeling over de clusters is daarbij als volgt: 11x Wonen, 10x Ambulant en 2x KJG. Zie voor meer cijfers rondom onderzoek en meldingen aan toezichthouders de bijlage met de tabellen.

In 2022 hebben we daarom een aantal acties ondernomen:

• De arbo-adviseurs hebben alle thuisteams bezocht om uitleg te geven over nut en noodzaak van het registreren van MIM’s,
• Aandacht geven aan melden tijdens de overleggen met de aandachtsfunctionarissen,
• Vanuit de Centrale VeiligheidsCommissie (CVC) is een deelgroep bezig met een plan van aanpak MIC/MIM samen met KKO.

Mede door de bovenstaande interventies is er meer bewustwording bij de medewerkers. Het creëren van een veilige meldcultuur is echter van meerdere factoren afhankelijk.  Denk hierbij bijvoorbeeld aan een veilige werkomgeving en sociale veiligheid. Arbo en KKO trekken gezamenlijk op om nut en noodzaak van melden goed onder de aandacht te brengen binnen de teams.  We blijven elkaar hierin versterken.

Er zijn relatief veel meldingen in de categorie ‘Overig’, bij zowel incidentmeldingen cliënten als medewerkers. Voor een betere analyse kan het goed zijn om incidenten rondom bijvoorbeeld middelengebruik als aparte categorie te registreren.

Voor meer cijfers rondom MIM-meldingen zie de bijlage met tabellen.

Cosis vindt het belangrijk om de mening van cliënten en verwanten te horen en ook daadwerkelijk iets met die mening te doen. Medezeggenschap van cliënten en verwanten is bij Cosis zowel op lokaal als op centraal niveau georganiseerd. Lokaal door middel van ongeveer 150 lokale raden en centraal door middel van een centrale cliëntenraad (CCR). Bekijk ook deze pagina op de website voor meer informatie over cliëntmedezeggenschap. 

Lokale medezeggenschap versterken

Volgens de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen 2018 (Wmcz) moet een cliëntenraad waar dat kan bestaan uit cliënten. En er moet meer aandacht zijn voor inspraak van cliënten en verwanten. Met deze uitgangspunten neemt Cosis de medezeggenschap onder de loep. Hiervoor zijn in 2020 eerst 17 locaties geselecteerd. Door corona en door prioritering van andere zaken op locaties heeft dit traject vertraging opgelopen.

In 2022 hebben we een projectgroep ingericht en zijn vervolggesprekken gevoerd op meerdere locaties met cliënten- en familieraden en zijn er stappen gezet richting een bij de locatie passende vorm van medezeggenschap. De projectgroep monitort, is een vraagbaak voor knelpunten en denkt/helpt mee deze op te lossen. In 2023 willen we zorgen dat dit onderwerp prioriteit krijgt op locaties en willen we de versterking van inspraak en medezeggenschap verder uitbreiden. Een belangrijk aandachtspunt bij het versterken van inspraak en medezeggenschap is de bekendheid van de Wmcz op locaties. We merken dat op sommige locaties, bijvoorbeeld na wisseling van leidinggevenden, de kennis over de Wmcz niet op orde is en de cliëntenraad niet goed in positie komt. We hebben hiervoor onder andere een e-learning over de Wmcz ontwikkeld, deze vind je op deze website. 

Centrale cliëntenraad (CCR)
Aandachtspunt vanuit de CCR in 2021 was Medezeggenschap op clusterniveau, hoe gaan we hier mee om? In 2022 CCR heeft hierover gepraat met de Raad van Bestuur. Afspraak: de clusterdirecteuren laten aan de RvB weten als er advies- of instemmings-plichtige onderwerpen zijn binnen hun cluster. De CCR krijgt de advies- of instemmingsaanvraag via de RvB.

De centrale cliëntenraad (CCR) heeft in 2022 nagedacht over meer contact met de achterban, de lokale raden van Cosis. De werkgroep ‘contact met de achterban’ heeft via de CCR-nieuwsbrief aan de lokale raden gevraagd wat hun ideeën hierover zijn. Ook zijn er online achterban bijeenkomsten georganiseerd. In 2023 gaat de CCR dit contact met de achterban verder uitbreiden. Daarnaast heeft de CCR in 2022 vier themabijeenkomsten gehad met de Raad van Bestuur over medezeggenschap, inclusie, Werken, Dagbesteding en Leren (WDL) en over de inzet van personeel. In 2023 gaan we hiermee door.

Doordat de vaste klachtenfunctionaris door omstandigheden uitviel en er vervanging moest komen, zijn er wat haperingen ontstaan in het proces van registratie en monitoring van afhandeling van klachten. Het opzetten van een werkend systeem (Zenya) voor registratie van klachten en het tijdig afhandelen ervan heeft hierdoor vertraging opgelopen. Ook de registratie en het kunnen monitoren op de opvolging van verbeteracties heeft hiervan te lijden gehad.

In 2022 zijn 82 klachten binnengekomen bij de Raad van Bestuur en/of klachtenfunctionaris. Het aantal klachten is in 2022 lager dan in 2021, toen zijn 89 klachten ingediend. Er zijn 38 klachten ingediend door cliënten en 33 door verwanten of wettelijk vertegenwoordigers. Daarnaast zijn nog 11 klachten ingediend door derden (o.a. buren).

Na binnenkomst van een klacht vraagt de klachtenfunctionaris eerst aan de klager of hij/zij met de betrokken personen in gesprek is geweest. Uitgangspunt is om er in gezamenlijk gesprek uit te komen. Als een cliënt of verwant dat wil, kan deze zich laten bijstaan door een cliëntvertrouwenspersoon.

De meeste klachten, zowel van cliënten als verwanten, gaan over de aard en inhoud van de zorgverlening, in totaal 23 klachten. Als tweede categorie zien we klachten over overlast, vooral ingediend door buren.

Er zijn twee klachten doorgezet naar de Geschillencommissie, beide in november 2022. Voor een klacht is een schikking getroffen tussen klagers en Cosis. De tweede klacht is in november 2022 aangemeld door klagers en op 20 januari 2023 in behandeling genomen door de Landelijke Geschillencommissie. Deze zaak loopt nog.

Binnen Cosis vinden we het monitoren van onvrijwillige zorg erg belangrijk, daarnaast is het ook wettelijk verplicht. Het grootste deel van de onvrijwillige zorg kan worden voorkomen met vrijwillige afspraken en begeleiding in de driehoek van cliënt, naaste en professional. Daarin ondersteunt het stappenplan begeleiders en behandelaren bij het maken van de juiste afweging en de inzet van alternatieven. Daar worden we steeds beter in, maar het lukt niet altijd.

In 2022 is bij 386 cliënten een maatregel ingezet waarbij het stappenplan werd gehanteerd. Bij 89 cliënten ging het om een vorm van onvrijwillige zorg. Uitgesplitst naar soorten onvrijwillige zijn enkele lichte verschuivingen te zien. Hierbij valt op dat maatregelen rond het beperken van de bewegingsvrijheid het meeste voorkomen. In de totale zorgverlening is het gedeelte van onvrijwillige zorg gelukkig klein.

Cosis laat externen meekijken (Dekra audit en Cliëntvertrouwenspersonen van Quasir). Klachten over het mogelijk niet goed naleven van de WZD kunnen neergelegd worden bij KCOZ (klachtencommissie onvrijwillige zorg), zie ook hoofdstuk 3.7. We leren daarvan en werkwijzen worden doorlopend verbeterd.

Door voorlichting en training, het Cosis Kennis café en ‘Wet zorg en dwang on tour’ besteden we steeds aandacht aan de Wzd. In de (leer)besprekingen wordt het begrip ‘verzet’ telkens aan de orde gebracht door gedragswetenschappers. Leidinggevenden en Pb’ers worden ondersteund in het adequaat registreren en monitoren van lopende onvrijwillige zorg.

Cliëntvertrouwenspersonen (CVP) ondersteunen cliënten, verwanten en andere naastbetrokkenen met problemen, waar ze zelf niet meer uitkomen. Cosis heeft twee vertrouwenspersonen in dienst en daarnaast zijn er ook twee externe cliëntvertrouwenspersonen vanuit Quasir voor de Wet zorg en dwang (Wzd) beschikbaar voor cliënten. De cliëntvertrouwenspersonen vanuit Quasir worden alleen ingezet bij melding die vallen onder de Wzd en dus te maken hebben met onvrijwillige zorg. Alle vier vertrouwenspersonen werken nauw samen en hebben een korte lijn naar elkaar. Cliënten hoeven niet te kiezen. Er wordt zo nodig doorverwezen naar de juiste persoon.

Meldingen bij de interne cliëntvertrouwenspersonen 
Bij de twee interne cliëntvertrouwenspersonen van Cosis kwamen er in 2022 rond de 180 meldingen binnen. Dat zijn er meer dan in 2021 (152). Zo’n 5 % van alle kwesties wordt uiteindelijk een officiële klacht en komt bij de klachtenfunctionaris terecht. De toename van het aantal meldingen doet zich in de volle breedte voor. De oorzaak van de toename van het aantal meldingen bij de cliëntvertrouwenspersonen kan niet direct worden getoetst. Wel valt op dat er een hoog ziekteverzuim is en veel wisselingen (verloop) bij zowel begeleiders als ook bij leidinggevenden. Dit zorgt voor onrust bij cliënten, wat ook naar voren komt bij de incidentmeldingen. Ook het Cosispanel herkent dit: het opbouwen van een vertrouwensband tussen cliënt en begeleider is lastig. Meldingen die vaker voorkomen zijn: gebrek aan een luisterend oor, te weinig aandacht en het gevoel niet serieus genomen te worden. Zie ook de uitkomsten van het cliëntervaringsonderzoek.

Meldingen cliëntvertrouwenspersonen Wet zorg en dwang (Wzd)
In 2022 hebben acht cliënten een beroep gedaan op de cliëntvertrouwenspersonen Wzd over in totaal negen kwesties. In 2021 waren dat 18 meldingen door 15 cliënten. Vijf kwesties hadden te maken met onvrijwillige zorg en vier met vrijwillige zorg. Een kwestie is voorgelegd aan de KCOZ (klachtencommissie onvrijwillige zorg), de klacht is gegrond verklaard. Het meest voorkomende onderwerp waar het om ging bij onvrijwillige zorg was: toepassen van onvrijwillige zorg zonder dat daar goed afspraken over gemaakt waren en vastgelegd. Bij de meldingen rondom vrijwillige zorg ging het om: meedenken bij het niet willen verhuizen of juist wel willen verhuizen, luisterend oor bieden. Wanneer nodig werden cliënten verwezen naar de interne CVP van Cosis. 

Voorlichting
Er is een flyer met de contactgegevens van de vier cliëntvertrouwenspersonen beschikbaar en een informatief filmpje via YouTube. Het ontbrak de cliëntvertrouwenspersonen aan tijd om locaties te bezoeken, hoewel ze weten dat het voor cliënten goed werkt om met hen kennis te maken. 

Het programma Ervaringsdeskundigheid is eind 2022 afgesloten, onderwerpen die nog niet zijn afgerond worden meegenomen in de jaarplannen van de ervaringsdeskundigen GGZ en LVB. De bekendheid en  hoe en wanneer de inzet van ED-ers ondersteunend is blijft een speerpunt voor de komende jaren.

Begin oktober 2022 zijn we in een pilot met de opleidingen assistent groen in Hoogezand en facilitaire dienstverlening in Assen gestart. Het is een erkend diploma door de brancheorganisaties. Het diploma kan een opstapje zijn naar de mbo Entree opleiding of de stap naar betaald werk makkelijker maken. De brancheopleiding is praktijkgericht. Het niveau van de opleiding is gelijk aan de mbo Entree opleiding, maar dan zonder de vakken Nederlands, rekenen en burgerschap. Met het Noorderpoort college in Groningen zijn vergelijkbare contacten.

Het initiatief tot het aanbieden van deze vorm van opleiden komt van de VGN en de LFB, de landelijke belangenvereniging voor mensen met een verstandelijke beperking en wordt gecoördineerd door het WDL programma. Cosis krijgt subsidie van het ministerie van VWS om het te initiëren. Na het uitvoeren van deze twee opleidingen gaan we het evalueren en het mogelijk op meer plekken aanbieden. Naast cliënten van Cosis mogen ook cliënten van andere zorgorganisaties aansluiten. 

Intensief verblijf
In de afgelopen jaren heeft Cosis volop gewerkt aan het ‘zo thuis mogelijk’ realiseren van zorg. Bij opvoedkundige vragen wordt gezinsontwikkeling ingezet om in de thuissituatie te ondersteunen. Daar waar dit niet voldoende is, kan gebruikt gemaakt worden van Logeren in een gezin of logeerhuis om opvoeders te ontlasten. Bij vragen voor een verblijfsplek zijn gezinshuizen voorliggend, zodat het kind wel in een huiselijke situatie op kan groeien, ook wanneer een kind dat in zijn of haar eigen thuis niet kan.

Er zijn echter kinderen met een hulpvraag die te complex is voor ondersteuning thuis of in een gezinshuis. Het gaat dan specifiek over jeugdigen met een combinatie van meerdere problemen die elkaar versterken. Hierbij kun je denken aan combinaties van een laag cognitief of sociaal emotioneel functioneren in combinatie met bijvoorbeeld/gedrags-/psychiatrische en verslavingsproblematiek/ seksueel ontremd gedrag en/of schooluitval. Veelal is er sprake van hechtingsproblematiek, trauma gerelateerde of ernstige emotieregulatie problematiek, al dan niet in combinatie met een Autisme Spectrum Stoornis. 

De groep kinderen met deze complexe hulpvraag werd op de woonlocaties Ons Huis en Stroomdal steeds groter en we merkten dat het aanbod dat we hadden onvoldoende aansloot bij de hulpvraag van deze kinderen. In 2021 zijn we een project gestart om te beschrijven wat een passend aanbod zou kunnen zijn voor deze doelgroep. Dit heeft in de zomer van 2022 geresulteerd in een helder beschreven product ‘Intensief Verblijf Jeugd’. Daarnaast hebben we moeten concluderen dat de locatie Ons Huis niet passend was in dit profiel en daarom de deuren heeft gesloten op 1 november 2022.

Het project Intensief verblijf jeugd loopt ook in 2023 nog door. We zijn op dit moment met ketenpartners, gemeentes en zorgkantoren in gesprek om deze manier van wonen in gezamenlijkheid op te pakken. ‘Dit is een goed voorbeeld van De beweging; ‘naar buiten net buiten’.