4.1 Algemeen
Deze paragraaf beschrijft de ontwikkelingen die in 2023 grote invloed hadden op de bedrijfsvoering binnen Cosis.
4.1.1 Inhuur personeel
De hoge inzet van ingehuurd personeel is een landelijke trend binnen de zorg, waar Cosis ook mee geconfronteerd wordt. Door deze ontwikkeling wordt er een hoger beroep gedaan op eigen medewerkers, aangezien ingehuurde medewerkers niet altijd bereid zijn om alle diensten te draaien. Zorginhoudelijk is de wisselende begeleiding niet wenselijk, aangezien onze cliënten gedijen bij rust en stabiliteit. Bovendien brengt de inzet van ingehuurd personeel aanzienlijk hogere kosten met zich mee, waardoor er geld uit de zorg verdwijnt dat voorheen elders kon worden besteed.
Het verminderen van het aantal ingehuurde krachten heeft dan ook een hoge prioriteit, niet alleen om inhoudelijke en financiële redenen, maar ook vanwege veranderingen in wetgeving omtrent deze vorm van inhuur en aangekondigde handhaving op het gebruik van personeel waar een duidelijke gezagsverhouding aanwezig is.
Door een hoog verzuim en een hoge uitstroom blijkt dit echter een weerbarstig streven. We zien wel een langzame kentering. De start van Capaciteitsmanagement binnen Cosis heeft zeker een positieve impact op de reductie.
4.1.2 Procesverbetering
Procesverbetering begint steeds beter verankerd te worden binnen Cosis. Met name een speciaal hiervoor ingericht team van Continu Verbeteren heeft hier een positieve invloed op. Het streven van Cosis is om de medewerkers in de zorg zoveel mogelijk te ontlasten, de service te verbeteren, en indien mogelijk dit alles te realiseren met minder overhead.
Het Cosis Servicecentrum heeft zich als doel gesteld om jaarlijks kosten te reduceren met € 700.000,-. Dit is inmiddels vier jaar op rij gerealiseerd. In de eerste jaren werd dit gerealiseerd door te bezuinigen op uitgaven. Echter, is dit nu niet langer haalbaar zonder afbreuk te doen aan de service of de ontlasting van de zorg. Daarom zal deze bezuiniging steeds meer bewerkstelligd moeten worden door slimmere inrichting van processen, waardoor dezelfde hoeveelheid werk met minder personeel gerealiseerd kan worden.
4.1.3 Portfoliomanagement
Door portfoliomanagement beter te organiseren, is er meer overzicht over de verschillende projecten. Projectleiders hebben betere kaders, ondersteuning is meer planbaar en middelen zijn bekend. Dit zorgt voor meer rust en duidelijkheid binnen de organisatie en een snellere doorloop van de projecten.
De jaarplannen sluiten steeds beter op elkaar aan, en er is binnen Cosis een duidelijke prioritering aangebracht. Dit zorgt voor meer focus op de projecten die echt van belang zijn. Dankzij deze prioritering ervaren met name de ondersteunende diensten meer rust, omdat niet alles tegelijkertijd hoeft te worden aangepakt.
4.1.4 Vastgoed
Cosis is ambitieus en wil toekomstbestendig en duurzaam zijn. Om deze reden is er uitgebreide projectenopgave voor de afdeling vastgoed. Bij het opstarten van trajecten wordt kritisch gekeken naar de haalbaarheid van projecten en er wordt altijd een goede businesscase opgesteld.
Door de extreem toegenomen bouwkosten blijkt uit veel businesscases dat bouwtrajecten niet rendabel te maken zijn. Dit zorgt voor een vertraging in de ambities van Cosis. Aangezien het vastgoed van Cosis over het algemeen goed is, hoeft dit op korte termijn niet voor problemen te zorgen.
4.1.5 Zorginnovatie
Cosis verwacht toenemende problemen op de arbeidsmarkt, waardoor het in de toekomst lastiger zal worden om voldoende gekwalificeerd personeel aan ons te binden. Ook zal de betaalbaarheid van de zorg een grote impact hebben. Cosis is om deze redenen in 2023 gestart met diverse pilots ten aanzien van zorg-innovatie. Het doel van deze innovaties is om te ontdekken welke innovaties succesvol kunnen worden geïmplementeerd binnen Cosis, waardoor er minder inzet van zorgmedewerkers nodig is of de zorg goedkoper kan worden.
4.2 Financieel beleid
Ons financieel beleid is gericht op juist inzetten van de beschikbare middelen voor de levering van zorg en op creëren van ruimte voor innovaties. Uitgangspunten van het beleid zijn vastgelegd in de strategie, de jaarlijkse kaderbrief en het treasury statuut.
In 2022 is de begroting 2023 tot stand gekomen. Bij de inrichting van de begroting en de exploitatie volgen we de filosofie van integraal management. Hierbij streeft Cosis uiteindelijk naar een rendementsdoelstelling van 2%. Voor 2023 is Cosis hier bewust van afgeweken, gezien de grote ambitie op het gebied van vastgoed, duurzaamheid en ICT projecten.
Iedere budgethouder heeft integraal en transparant zicht op de kosten en opbrengsten van zijn of haar organisatorische eenheid.
Sturing vindt plaats door informatievoorziening in de vorm van stuurinformatie en KPI’s aan budgethouders. Dat gebeurt op dagelijkse basis door middel van maandrapportages, een uitgebreide kwartaalrapportage op clusterniveau en voor heel Cosis. De kwartaalrapportage wordt besproken in de clusters en in kwartaalreviews waar de RvB, Concern Control, Business Control en de verantwoordelijk directeur/manager bij aanwezig zijn.
4.2.1 Financiële informatie
| 2023 | 2022 | |
|---|---|---|
| Totale opbrengsten | 280.162.000 | 264.619.000 |
| Resultaat | 4.795.000 | -/- 37.000 |
| Resultaat ratio (resultaat/totale opbrengsten) | 1,71% | -/- 0,01% |
| Liquiditeit (vlottende activa/vlottende passiva) | 2,1 | 2,2 |
| Solvabiliteit (totaal eigen vermogen/balanstotaal) | 69,00% | 69,00% |
| Budgetratio (totaal eigen vermogen/opbrengsten) | 46,00% | 46,50% |
De totale opbrengsten zijn in 2023 met € 15,5 miljoen (5,9%) gestegen ten opzichte van 2022, ondanks een lichte afname in het aantal cliënten over het jaar. De belangrijkste oorzaken voor de hogere opbrengsten zijn de indexatie van de tarieven Wlz en een verzwaring van de zorg.
Het resultaat over het jaar 2023 bedraagt € 4,8 miljoen, een stijging van € 4,8 miljoen in vergelijking met vorig jaar. Dit resultaat is enerzijds sterk beïnvloed door een toename in de Wlz-opbrengsten met ten opzichte van vorig jaar. Daarnaast zijn wegens afspraken met de Rabobank € 2,1 miljoen aan rentebaten gegenereerd over de positieve banksaldi. Deze positieve effecten op het resultaat zijn gedempt door gestegen kosten van personeel als gevolg van de cao-verhogingen en gestegen materiële kosten als gevolg van inflatie.
Het genormaliseerde resultaat bedraagt € 4,9 miljoen positief (1,75% van de totale opbrengsten) en ligt hiermee op een hoger niveau dan het genormaliseerde resultaat van € 1,9 miljoen negatief in 2022 (- 0,75%). Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het positieve resultaat over 2023 ten opzichte van een resultaat van nihil vorig jaar en het in 2023 niet meer meenemen van lagere opleidings- en projectmatigekosten. Dit laatste had een impact van € 1,7 miljoen in 2022 en is destijds meegenomen vanwege Covid. Cosis was toen niet in staat deze budgetten volledig uit te nutten.
Daarnaast worden onder andere boekwinsten behaald op de verkoop van activa in minder gebracht op het resultaat om tot het genormaliseerde resultaat te komen. In 2023 was deze omvang nihil, in 2022 € 0,7 miljoen.
De omvang aan liquide middelen is licht afgenomen ten opzichte van voorgaand jaar met € 0,3 miljoen. De liquide middelen bedragen ultimo 2023 € 82,7 miljoen. De liquiditeitsstromen kunnen als volgt worden uitgedrukt:
Operationele kasstromen € 13,9 miljoen
Investeringskasstromen -/- € 13,2 miljoen
Financieringskasstromen -/- € 1,0 miljoen
____________________________________
Mutatie in liquiditeit -/- € 0,3 miljoen
Er zijn geen nieuwe langlopende leningen aangetrokken. Op de leningenportefeuille is een bedrag van € 1,0 miljoen afgelost waardoor per 31 december een restschuld open staat van € 1,9 miljoen. Er zijn op korte termijn geen intenties om nieuwe langlopende leningen aan te trekken.
4.2.2 Financiële instrumenten en risicobeheersing
Voor de langlopende leningen hebben we een vaste rente afgesproken met de financiers. Liquiditeit wordt ingezet als werkkapitaal, uitgezet op spaarrekeningen en de rekening courant. De liquide middelen staan uit bij banken die minimaal een A-rating hebben. Cosis maakt geen gebruik van derivaten of andere financiële instrumenten.
De opbrengsten uit zorgactiviteiten worden gerealiseerd bij twee zorgkantoren en bij meer dan dertig verschillende gemeenten. Dit betekent dat er sprake is van spreiding. Hierdoor is Cosis niet afhankelijk van enkele financiers.
De financieringsstructuur van de organisatie wordt sterk beïnvloed door de investeringen in huisvesting en ICT. We zetten gericht in op versterking van de ICT-organisatie en de doorontwikkeling van de huisvesting voor cliënten en medewerkers. De vastgoedinterventielijst leidt voor de vastgoedstrategie tot investeringen in de verbetering of vervanging van huisvesting. Een belangrijk deel van de investeringen kan Cosis financieren uit eigen werkkapitaal.
4.3 Strategische uitdagingen en risicobeheersing
We zetten ons in om de uitgangspunten van De bedoeling te realiseren. Om hiervoor ook op financieel gebied verantwoordelijkheid te nemen, moeten we goed anticiperen op toekomstige ontwikkelingen. Voor de periode 2020- 2023 hebben we daarom scenarioanalyses opgesteld, op basis van de belangrijkste (strategische) uitdagingen voor de toekomst. De geformuleerde uitdagingen en de hiermee samenhangende financiële gevolgen hebben we doorgerekend voor de jaren 2020-2024. Op basis van de uitkomsten hebben we beheersmaatregelen geformuleerd om de impact te reduceren. In 2024 worden de strategische uitdagingen opnieuw beoordeeld en waar nodig ondergebracht in strategische thema's in de jaarplannen om risico's te mitigeren.
De organisatie inventariseert jaarlijks de strategische uitdagingen en risico’s. In algemene zin is Cosis bereid de geconstateerde risico’s tot een bepaald niveau op zich te nemen, omdat deze vaak ook kansen bieden voor doorontwikkeling. Waar nodig hebben we hiervoor beheersmaatregelen getroffen, afgebakend in de tijd.
Financiële risico’s worden waar mogelijk meegenomen in de begroting. Waarbij Cosis ernaar streeft om een evenwichtige begroting op te stellen waarin de risico’s en kansen evenwichtig zijn meegenomen. Gedurende het jaar worden de operationele risico’s en kansen expliciet benoemd en gevolgd in de maandrapportage en worden in dezelfde rapportage de belangrijkst Kritieke Prestatie Indicator (KPI) gepresenteerd zodat de organisatie hier actief op kan sturen. In de Kwartaalrapportage worden de KPI’s verder geanalyseerd en van duiding voorzien.
Onderstaand zetten we de belangrijkste uitdagingen en de maatregelen op een rij.
4.3.1 Beschikbaarheid gekwalificeerd personeel
Binnen de zorg is het steeds lastiger aan voldoende en gekwalificeerd personeel te komen. Ook Cosis loopt hier tegen aan. Wat het nog lastiger maakt is dat wij geconfronteerd worden met een hoog verzuim en een hoge uitstroom. Dit laatste is overigens een branche breed probleem, waarbij Cosis het relatief nog goed doet.
Er zijn diverse interventies geïnitieerd om dit risico te mitigeren. Om het verzuim te reduceren worden diverse trainingen aangeboden en worden verzuimadviseurs ingezet. Om de uitstroom te beperken wordt gekeken naar het boeien en binden van medewerkers en om instroom te bevorderen is een actief beleid van werven en recruitment opgestart. Daarnaast wordt actief gewerkt met zij-instromers.
4.3.2 Inhoudelijke ontwikkeling Wlz
Voor met name tarieven op ZZP 7 niveau worden te lage tarieven afgegeven. Een aanpassing zal verlichting geven op deze zorg. Als de totale financiële ruimte van een zorgkantoor niet aangepast wordt zal deze aanpassing ten koste gaan van alle zorginstellingen. Een reële beloning voor de geleverde zorg is wat instellingen nodig hebben om ook op langere termijn de zorg te kunnen continueren. Cosis neemt hiervoor actief deel aan de landelijke discussie om dit te realiseren.
We voeren een actief wachtlijstbeheer. Bovendien zijn we kritisch naar ons aanbod en onze mogelijkheden om dit te verbeteren. Cliënttevredenheid is hierbij een belangrijke indicator: ons doel is het binden van tevreden cliënten vanaf de jongste leeftijdsgroep.
4.3.3 Bekostiging jeugddomein en WMO staan onder druk
In de jaren na de decentralisatie is het volume in het jeugddomein en WMO sterk gegroeid, met forse overschrijding van gemeentebudgetten als gevolg. Gemeenten onderzoeken andere contractvormen, efficiëntere contractering en een versnelling van de transformatieagenda. Door de toepassing van de richtlijn gebruikelijke zorg is er zeer beperkt toegang van kinderen tot de Wlz, terwijl veel kinderen wel aan de criteria voldoen. Dit geeft extra druk op de financiering uit de Jeugdwet.
Wij zijn continu met gemeenten in gesprek om de gezamenlijke verantwoordelijkheid goed uit te voeren. We ontwikkelen volgens De bedoeling initiatieven die bijdragen aan het verlagen van maatschappelijke kosten. Voorbeelden zijn: het initiatief gezinsindicaties, collectieve inzet scholen, samenwerkingstrajecten met onderwijs, screenen van casuïstiek samen met gemeentelijke toegang en actieve deelname aan het bestuurlijk transformatieakkoord Drenthe.
Cosis bewaakt daarbij wel zijn eigen kwaliteitsniveau. Als tarieven te laag worden om rendabel en kwalitatief goede zorg te kunnen leveren, kan Cosis de keuze maken om niet in te schrijven op een aanbesteding. Dit heeft Cosis ook gedaan bij het nieuwe contract voor dagbesteding en ambulante zorg in Stadskanaal, Oldambt en Pekela.
4.3.4 Segmentatie
In de jaarrekening is een segmentatie ten aanzien van de verschillende financieringsstromen meegenomen. De insteek bij deze segmentatie is dat Cosis transparantie wil betrachten ten aanzien van inkomende en uitgaande geldstromen. De segmentatie levert veel inzicht op en laat aan de verschillende financiers zien wat de bijdrage is in de totale jaarrekening.
4.4 Toekomstparagraaf
In 2023 werd Cosis geconfronteerd met een hoge inzet van ingehuurd personeel. Deze inhuur is niet alleen duurder maar gaat ook ten kosten van de eigen medewerkers van Cosis en misschien nog wel belangrijker, onze cliënten zijn ook niet gebaad bij deze wisselingen in de personele bezetting. Het streven naar een afname van ingehuurd personeel blijft een prioriteit. Maatregelen gericht op het beperken van uitstroom, het verhogen van instroom en het verminderen van verzuim zijn ingezet en worden voortgezet.
Het onderzoeken en implementeren van arbeidsbesparende maatregelen blijft een focus voor de komende jaren. Op korte en middellange termijn zal echter vooral aandacht worden besteed aan de efficiënte inzet van bestaand personeel. Dit omvat het optimaliseren van roosters, het evalueren van de functiemix op locaties en het bepalen van de benodigde formatie per locatie.
Om dit proces te ondersteunen en leidinggevenden op locaties adequaat te begeleiden, zal het komende jaar capaciteitsmanagementtraject verder gebracht worden.
Voor de komende jaren staan de nodige vastgoedplannen op de rol. Veel locaties worden vernieuwd. Door stijgende bouwkosten en dalende tarieven zal dit echter niet in alle gevallen haalbaar zijn. Cosis zal hierin keuzes moeten maken en prioriteren zodat de beperkte middelen efficiënt ingezet gaan worden.
Hoewel de belangrijkste strategische uitdagingen en interne beheersmaatregelen zijn besproken, zijn er nog andere aspecten om rekening mee te houden. Cosis blijft het principe van integraal management binnen de clusters hanteren, met als doel verantwoordelijkheden lager in de organisatie te leggen. Het optimaliseren van integraal management krijgt daarom komend jaar verdere aandacht, met een verschuiving van een meer stafgestuurde naar een meer lijngestuurde organisatie.